لیست تمامی بیماری ها به همراه علائم و نحوه درمان:

لیست بیماری ها به ترتیب الفبای فارسی
دیابت بارداری - Gestational diabetes
نام های دیگر: GDM
  • معرفی
  • علائم
  • درمان

معرفی

ديابت بارداري به شرايطي گفته مي‌شود که افزايش قند خون براي اولين بار، در طي دوران بارداري ديده شود. ديابت بارداري، تقريباً در 4 درصد از بارداري‌ها بروز مي‌کند. علت دقيق ديابت بارداي مشخص نيست، ولي وجود برخي از سر نخ‌ها، شما را در تشخيص زودرس اين بيماري کمک مي‌نمايد. با توجه به عوارضي که ديابت براي جنين و مادر باردار مي‌تواند داشته باشد، پيشگيري و کنترل ديابت در طي دوران بارداري ضروري است.
 
ديابت بارداري، حالت عدم تحمل گلوکز است و با وجود ناسازگاريش با بدن در زنان باردار بدون سابقه ديابت ظاهر مي شود. بعد از دو بار آزمايش در صورتي که ميزان گلوکز موجود در خون سياهرگي فرد ناشتا بالاتر از 126 ميلي گرم در ليتر باشد، فرد مبتلا به ديابت است. اما اين مورد، نوعي ساده از عدم تحمل گلوکز است که مي بايست تحت مراقبت قرار گيرد. اين مسئله اي رايج در ديابت است که (تقريباً در 5% بارداريها) منجر به بروز مشکلات کاملاً جدي براي مادر و جنين مي شود. اين بيماري معمولاً بين هفته هاي 24 و 28 بارداري ظاهر مي شود و همزمان با آن هورمون لاکتوژن جفتي توسط جفت ترشح شده که باعث ايجاد کاهش حساسيت به انسولين در مادر مي شود
 
علل
تقريباً در اکثر زنان به دليل تغييرات هورموني اي که در طي بارداري ايجاد مي‌گردد، درجاتي از اختلال عدم تحمل گلوکز مشاهده مي‌گردد. بدين معنا که مقدار قند خون آنها افزايش مي‌يابد، ولي به اندازه‌اي افزايش نمي‌يابد که بتوان آن را بيماري ديابت در نظر گرفت.
 
در طي سه ماهه سوم بارداري، تغييرات هورموني مذکور، زن باردار را در خطر ابتلا به ديابت بارداري قرار مي‌دهد. در طي بارداري افزايش يک سري از هورمون‌هاي مترشحه از جفت (جفت، اندام ارتباطي اي در ناحيه ناف نوزاد مي‌باشد که همانند يک ريسمان، نوزاد را به رحم مادر متصل مي‌کند)، به انتقال مواد غذايي از مادر به جنين و در نتيجه به پيشرفت رشد جنين کمک مي‌کنند. بخش ديگري از هورمون‌هايي که در جفت توليد مي‌شوند در جهت پيشگيري از افت قند خون مادر فعاليت مي‌کنند که اين دسته از هورمون‌ها از طريق ممانعت از عملکرد انسولين، عمل مي‌کنند. لذا در طي بارداري، اين هورمون‌ها زمينه اختلال عدم تحمل گلوکز (افزايش قند خون) را فراهم مي‌کنند. در مقابل، بدن شما براي جلوگيري از افزايش قند خون مجبور خواهد بود انسولين بيشتري ترشح نمايد تا قند به درون سلول‌ها منتقل شود و براي توليد انرژي در اختيار سلول‌هاي بدن قرار گيرد. سلول‌هاي موجود در لوزالمعده مادران، اغلب توانايي توليد انسولين بيشتر (در حدود 3 برابر حد طبيعي) را براي غلبه بر اثر هورمون‌هاي بارداري افزايش دهنده قند خون دارند. اگر چنانچه لوزالمعده نتواند انسولين را به ميزان کافي ترشح کند، ميزان قند خون افزايش مي‌يابد و در نهايت منجر به بروز ديابت بارداري مي‌گردد.
 
عوارض
ديابت مي‌تواند براي روي رشد و نمو جنين در طي بارداري اثر داشته باشد. در اوايل بارداري، ديابت مادر مي‌تواند منجر به بروز نقص‌هاي مادرزادي و افزايش خطر سقط جنين گردد. بسياري از نواقص مادرزادي، اثرات نامطلوبي را بر ارگان‌هاي مهم بدن مانند مغز و قلب دارند.
در طي سه ماهه دوم و سوم بارداري، ديابت مادر مي‌تواند منجر به تغذيه و رشد زياد از حد کودک گردد. داشتن نوزاد بزرگ و با وزن بالا، خطر زايمان‌هاي پردرد و سخت را افزايش مي‌دهد؛ مثلاً نوزادهاي بزرگ اغلب براي تولد نياز به عمل سزارين دارند و اگر به طور طبيعي متولد شوند، خطر آسيب به ناحيه شانه آنها وجود دارد و وزن بالاي نوزاد همچنين باعث تاخير در زمان زايمان و خطرات کمبود اکسيژن براي مغز نوزاد مي‌شود.
به علاوه وقتي جنين بيش از حد تغذيه گردد و در نتيجه به دنبال آن سطح انسولين خونش افزايش يابد، پس از زايمان، احتمال افت شديد قند خون در نوزاد وجود دارد، زيرا ديگر آن مقادير بالاي قند را از خون مادر دريافت نخواهد کرد.
با توجه به عوارض فوق، بهترين اقدام پيشگيري از وقوع ديابت بارداري است. ولي اگر به هر دليل به ديابت بارداري مبتلا شديد، با يک درمان مناسب مي‌توانيد علي‌رغم ابتلا به ديابت، يک نوزاد سالم به دنيا آوريد.
 
 
افراد در معرض خطر
عوامل زير خطر ابتلا به ديابت بارداري را در طي دوره بارداري افزايش مي‌دهند:
  • داشتن اضافه وزن قبل از بارداري (چنانچه وزن قبل از بارداري از وزن ايده‌آل به ميزان 20% و يا بيشتر، بالاتر باشد.)
  • وجود قند در ادرار
  • اختلال تحمل گلوکز و اختلال در گلوکز ناشتا (در اين شرايط قند خون بالا است، ولي به حدي بالا نيست که بتوان آن را ديابت در نظر گرفت. به اين حالت مرحله پيش از ديابت گفته مي‌شود)
  • سابقه خانوادگي ابتلا به ديابت (اگر مادر و پدر يا برادر و خواهر شما ديابت داشته باشند.)
  • سابقه تولد نوزاد بيش از 4 کيلوگرم در گذشته
  • سابقه تولد نوزاده مرده در گذشته
  • سابقه ابتلا به ديابت بارداري در بارداري قبلي ميزان خطر ديابت بارداري را در دفعه بعد 2 تا 3 برابر مي‌نمايد.
  • داشتن مايع آمنيوتيک بيش از حد (شرايطي که پلي هيدرآمينوس ناميده مي‌شود).
 
به ياد داشته باشيد بسياري از زناني که ديابت بارداري در آنها پيشرفت مي‌کند، هيچ يک از عوامل خطر شناخته شده ابتلا به ديابت بارداري را ندارند. تشخيص
زناني که در معرض خطر ديابت بارداري هستند، بايد هرچه سريع تر به منظور تشخيص ديابت بارداري غربالگري گردند و ساير زنان نيز مي‌بايست در هفته 24 تا 28 بارداري به منظور بررسي ديابت بارداري غربالگري گردند.
به منظور غربالگري ديابت، يک آزمايش به نام "تست تحمل گلوکز خوراکي" انجام خواهد گرفت. اين آزمايش شامل نوشيدن سريع يک محلول شيرين که حاوي 50 گرم گلوکز است، مي‌باشد. بدن اين گلوکز را به سرعت جذب مي‌کند که موجب افزايش قند (گلوکز) خون در طي 30 تا 60 دقيقه مي‌گردد. يک ساعت پس از نوشيدن محلول شيرين، يک نمونه خون از بازوي شما مي‌گيرند. نمونه خون نشان مي‌دهد که چه ميزان از محلول قندي توسط بدن استفاده شده‌است. اگر مقدار قند خون، برابر و يا بيشتر از 140 ميلي گرم در دسي ليتر باشد، به عنوان مقادير غير طبيعي و نامناسب در نظر گرفته مي‌شود. اگر جواب تست تحمل گلوکز خوراکي نامناسب باشد، تست ديگري پس از 8 تا 10 ساعت ناشتا بودن (تست قند خون ناشتا) انجام خواهد شد.
با توجه به عوارضي که ديابت بارداري مي‌تواند به همراه داشته باشد، در زناني که در معرض خطر زياد ابتلا به ديابت بارداري هستند؛ به دنبال مشاهده نتايج طبيعي تست غربالگري، به منظور کسب اطمينان، مجدداً يک تست غربالگري ديگر نيز در هفته 24 تا 28 بارداري انجام خواهد گرفت.

علائم

  • افزايش اشتها
  • احساس تشنگي بيش از حد
  • پر ادراري يا ادرارهاي مکرر
  • عفونت هاي مکرر در مثانه و واژن زن
  • تغييرات غيرطبيعي وزن بدن
  • احساس خستگي و بيحالي
  • قند خون بالا

درمان

براي کنترل ديابت بارداري اقدامات زير توصيه مي‌گردد:
  • پايش منظم سطح قند خون در طي روز (در مراحل اوليه توصيه مي‌گردد که 4 بار در روز قند خون را با دستگاه‌هاي اندازه گيري قند خون کنترل نمود: قبل از صبحانه و 2 ساعت پس از هر وعده غذايي. برخي مواقع ممکن است پايش قند خون قبل از همه وعده‌هاي غذايي نيز لازم گردد. البته بعد از طي مرحله حاد، نياز به اين ميزان اندازه گيري نخواهد بود).
  • بررسي ادرار به منظور وجود کتون‌ها (يک نوع اسيد که وجود آن در ادرار نشان مي‌دهد ديابت کنترل نشده‌است).
  • رعايت رژيم غذايي : نظم غذايي يکي از مهم ترين موارد در کنترل قند خون در طي ساعات روز است. بر همين اساس پزشک معالج، از بيمار درخواست مي‌کند دريافت کالري اش را در چند نوبت منظم در طي روز توزيع کند.
  • فعاليت بدني و ورزش پس از تاييد پزشک معالج: داشتن پياده روي منظم در کنترل سطح قند خون بسيار مفيد است. براي جلوگيري از بروز عوارض مرتبط با فعاليت بدني، حتماً بايد بيمار با پزشک خود مشورت نمايد.
  • بررسي روند افزايش وزن: ميزان افزايش وزن در طي دوران بارداري بايد حدوداً بين 7 تا 14کيلو باشد. در افرادي که بارداري را با چاقي و افزايش وزن آغاز مي‌نمايند، اين ميزان افزايش وزن به ويژه در صورت ابتلا به ديابت بارداري بايد کمترين مقدار باشد.
  • مصرف انسولين در صورت نياز: انسولين تنها داروي ديابتي است که مصرف آن در طي بارداري در صورت عدم کنترل قند خون توصيه مي‌گردد.
  • کنترل افزايش فشار خون بيمار.
 
پايش قند خون

پايش سطح گلوکز خون در طي روز کمک مي‌کند تا مشخص شود که آيا برنامه غذايي و فعاليت بدني بيمار براي کنترل قند خون وي موثر بوده است؟ و يا براي حفظ رشد و نمو صحيح در فرزند وي، نياز به تجويز انسولين اضافي است؟
پزشک معالج از بيمار مي‌خواهد که مصرف غذاي روزانه خود را يادداشت کند. همچنين يادداشت نمودن مصرف قند و شکر خانگي، به پرهيز از مصرف بي رويه قندهاي ساده کمک مي‌نمايد.
پايش قند خون مراحل پيچيده‌اي ندارد:
با ايجاد خراش کمي در نوک انگشتان با يک ابزار نوک تيز (لانست: ابزاري شبيه يک سوزن کوچک و نوک تيز که دردي به همراه نخواهد داشت) و چکاندن يک قطره خون بر روي صفحه باريک تست و استفاده از يک گلوکومتر (وسيله سنجش قند خون) مي‌توان ميزان قند خون خود را به راحتي تعيين نمود.
بيمار نتايج را در دفترچه گزارش روزانه خود ثبت مي‌نمايد و سپس ابزارهاي يک بار مصرف استفاده شده مثل سر سوزن و صفحه تست را دور مي‌ريزد (در يک کيسه يا قوطي پلاستيکي محکم و مناسب).
بيمار بايد در هنگام مراجعه مجدد به پزشک خود، دفترچه ثبت قند خونش را به همراه داشته باشد. بر اساس آن، پزشک مي‌تواند تشخيص دهد که آيا قند خون بيمار به خوبي کنترل شده‌است يا خير، و نيز مي‌تواند تخمين بزند که آيا نياز به ايجاد تغييراتي در برنامه درماني بيمار هست يا خير؟
 
در هنگام خريد گلوکومتر، پزشک يا داروساز داروخانه به بيمار نشان خواهند داد که چگونه از گلوکومتر استفاده کند. هدف از اين بررسي‌ها و پايش‌ها اين است که قند خون بيمار تا حد امکان، در محدوده طبيعي و مطلوب حفظ شود. مقادير طبيعي قند خون در دوران بارداري با مواقع ديگر متفاوت است.
 
ميزان طبيعي اين مقادير به شرح زير است:
  • مقادير طبيعي قند خون زمان آزمايش
  • گلوکز پلاسماي خون کمتر از 105
  • گلوکز خون کامل کمتر از 95 ناشتا (قبل از صبحانه) گلوکز پلاسماي خون کمتر از 140
  • گلوکز خون کامل کمتر از 120 دو ساعت پس از صرف وعده غذايي اگر با اجراي برنامه درماني، نتايج بالا حاصل نگردند، آن موقع پزشک انسولين درماني را شروع مي‌نمايد.
 
رژيم غذايي

رژيم غذايي صحيح در دوران بارداري از اهميت بسيار بالايي برخوردار است، چرا که رشد و سلامت نوزاد در گرو سلامت و تغذيه صحيح مادر است. يک رژيم غذايي مناسب براي ديابت بارداري تقريباً مشابه رژيم‌هاي مناسب براي ديگر ديابت ها (ديابت نوع1 و يا 2) مي‌باشد. به عبارت ديگر يک رژيم مناسب براي ديابت بارداري نيز شامل مصرف غذاهاي سالم و پرهيز از مصرف غذاهاي چرب، پر نمک و يا حاوي شکر است.
رژيم غذايي مناسب براي ديابت بارداري شامل مصرف طيف متنوعي از غذاهاي سالم است. اين رژيم حاوي مقادير مکفي از تمام گروههاي غذايي (اعم از: غلات، سبزيجات، ميوها، لبنيات، پروتئين و چربيهاي سالم) مي‌باشد.
بر اساس نظر متخصصين ديابت و بويژه انجمن متخصصين ديابت آمريکا رژيم غذايي يک فرد ديابتي با يک رژيم غذايي سالم که براي عموم جامعه توصيه مي‌شود تفاوت چنداني نخواهد داشت. همه ما براي تامين و نگهداري سلامتي خود بايد بيشتر از غلات سبوس دار، ميوه و سبزيجات استفاده نماييم. و در مقابل مصرف چربي‌هاي اشباع شده و نيز اسيد چرب ترانس را بايد به حداقل برسانيم و به جاي آنها از چربي‌هاي غير اشباع مفيد نظير امگا3 و امگا6 و روغن زيتون بهره مند شويم.
گنجاندن اقلام فيبر دار در رژيم غذايي ديابت بارداري مفيد است، و توصيه مي‌شود به جاي منابع کربوهيدرات ساده، از انواع غلات سبوس دار مصرف شود. اخيراً برخي پژوهشگران دريافتند که زنان مبتلا به ديابت بارداري با صرف وعده غذايي بر پايه غذاهاي با نمايه گليسمي پايين (غذاهايي که حاوي فيبر و سبوس هستند)، مي‌توانند قند خون بعد از غذا را کاهش دهند. رژيم با نمايه گليسمي پايين شامل غلات سبوس‌دار، سبزيجات و بسياري از ميوه‌جات که داراي فيبر فراوان اند، مي‌باشد؛ که قند موجود در اين اقلام فيبر دار يا سبوس دار به آهستگي جذب و مورد استفاده بدن قرار مي‌گيرد.
البته دوران بارداري، دوران خاصي است و رژيم غذايي صحيح در اين دوران از اهميت بسزايي برخوردار است، چرا که رشد و سلامت نوزاد در گرو سلامت و تغذيه مناسب مادر اوست. لذا يک مادر باردار که دچار ديابت بارداري شده‌است بايد حتماً تحت نظر يک متخصص تغذيه، از يک رژيم غذايي سالم و مناسب پيروي نمايد. رژيم غذايي او بايد تمام مواد مغذي مورد نياز براي رشد و نمو جنين را در برداشته باشد و به موازات آن به کنترل ديابت بارداري اش نيز کمک نمايد. همچنين در صورت نياز به مصرف انسولين در دوران بارداري، يک متخصص تغذيه مي‌تواند تطابق‌هاي لازم بين دوز انسولين مصرفي با رژيم غذايي خانم باردار را ايجاد نمايد، و نکات غذايي مرتبط با بيماري را به وي آموزش دهد.