لیست تمامی بیماری ها به همراه علائم و نحوه درمان:

لیست بیماری ها به ترتیب الفبای فارسی
مننژیت - Meningitis
نام های دیگر: سرسام, آماس سر
  • معرفی
  • علائم
  • درمان

معرفی

مننژيت (نام علمي: Meningitis) يا سرسام (نام فارسي به معني آماس سر) التهاب پرده‌هاي محافظي مي‌باشد که مغز و نخاع را پوشانده‌اند و بطور مشترک مننژ يا شامه گان ناميده مي‌شوند. اين التهاب ممکن است عامل ويروسي، باکتريايي، يا ساير ريزاندامگان داشته باشد، و در موارد کمتري در اثر تجويز داروهاي خاصي به وجود آيد. مننژيت مي‌تواند به دليل نزديکي التهاب به مغز و نخاع، زندگي بيمار را به خطر اندازد؛ بنابراين اين شرايط را تحت عنوان فوريت پزشکي دسته‌بندي مي‌کنند.
 
رايج‌ترين نشانه‌هاي مننژيت سردرد و خشکي گردن همراه با تب، گيجي يا هشياري دگرگون شده، استفراغ، و ناتواني در تحمل نور (نور هراسي) يا صداهاي بلند (صدا هراسي) مي‌باشد. معمولاً در کودکان فقط نشانه‌هاي غيراختصاصي مانند تحريک‌پذيري و خواب‌آلودگي مشاهده مي‌شود. اگر ضايعه پوستي مشاهده شود، ممکن است نشان دهنده علت مشخصي براي مننژيت باشد؛ مثلاً، مننژيت در اثر باکتري مننگوکوک ممکن است همراه با ضايعه پوستي مشخصي باشد.
 
با يک بزل کمري مي‌توان مننژيت را تشخيص داد يا از بروز آن جلوگيري کرد. يک سوزن وارد مجراي نخاعي مي‌شود تا نمونه‌اي از مايع مغزي-نخاعي (CSF)، که مغز و نخاع را احاطه کرده است، برداشته شود. CSF در آزمايشگاه تشخيص طبي آزمايش مي‌شود. اولين درمان در مننژيت حاد شامل تجويز آنتي‌بيوتيک و گاهي داروهاي ضدويروس متناسب مي‌باشد. همچنين مي‌توان از کورتيکواستروئيد براي جلوگيري از عوارض التهاب شديد استفاده کرد. مننژيت ممکن است منجر به عوارض طولاني مدت جدي مانند ناشنوايي، صرع، هيدروسفالي، و کسري‌هاي شناختي شود، به ويژه اگر به‌سرعت درمان نشود. برخي انواع مننژيت (مانند انواعي که همراه با عفونت‌هاي مننگوکوک، "هموفيلوس آنفلوآنزاً نوع ب، پنوموکوک، يا ويروس گوشک، مي‌باشد) را مي‌توان با ايمني‌سازي پيش‌گيري کرد.

علائم

در بزرگسالان، رايج‌ترين نشانه مننژيت سردرد شديد است که در حدود 90% از مننژيت‌هاي باکتريايي رخ مي‌دهد و همراه با خشکي پس گردن (ناتواني در انعطاف راحت گردن به سمت جلو به دليل افزايش سفتي گردن و خشک شدگي) است). نشانه‌هاي تشخيصي سه‌گانه کلاسيک عبارتند از خشکي پس گردن، تب شديد ناگهاني، و وضعيت ذهن دگرگون شده؛ البته هر سه مورد همزمان فقط در 46–44% درصد از موارد مننژيت باکتريايي وجود دارد. اگر هيچ‌يک از علائم وجود نداشته باشد، مننژيت کاملاً نامحتمل است. ساير علائم رايج در همراهي مننژيت عبارتند از نورهراسي (عدم تحمل نور زياد) يا صداهراسي (عدم تحمل صداهاي بلند). کودکان در سنين پايين معمولاً نشانه‌هاي ذکرشده را ندارند، و فقط ممکن است تحريک‌پذير شوند و مريض به نظر آيند. نرمه سر (بخش نرم در بالاي جمجمه کودک) ممکن است در نوزدان تا 6  ماهه برآمده شود. ساير ويژگي‌هايي که مننژيت را در کودکان از ساير بيماري‌هاي کم خطرتر متمايز مي‌کند عبارتند از پادرد، سردي دست‌ها و پاها، و رنگ پوست غيرطبيعي مي‌باشد.
 
خشکي پس گردن در 70% مننژيت‌هاي باکتريايي در بزرگسالان رخ مي‌دهد. ساير علائم مننژيت شامل وجود علامت کرينگ مثبت يا علامت برودژينسکي مي‌باشد. علامت کرينگ به اين صورت تشخيص داده مي‌شود که شخص طاق‌باز خوابيده، و مفصل ران و زانو 90  درجه انعطاف يافته‌اند. در شخصي که علامت کرينگ مثبت دارد، درد موجب محدود شدن کشش راحت زانو مي‌شود. علامت مثبت برودژينسکي وقتي رخ مي‌دهد که انعطاف گردن موجب انعطاف غيرارادي زانو و مفصل ران مي‌شود. اگرچه علائم کرينگ و برودژينسکي هردو معمولاً براي آزمايش مننژيت به کار مي‌روند، حساسيت اين آزمون‌ها محدود است. البته اين دو دقت بسيار خوبي براي مننژيت دارند: اين نشانه‌ها به‌ندرت در ساير بيماري‌ها رخ مي‌دهند. آزمون ديگري به نام «آزمايش فشار تکانه‌اي» به تعيين وجود يا عدم وجود مننژيت در تب و سردرد گزارش شده کمک مي‌کند. از فرد خواسته مي‌شود تا سرش را به صورت افقي به سرعت بچرخاند؛ اگر اين کار موجب بدتر شدن سردرد نشد، مننژيت نامحتمل است.
 
مننژيت ايجاد شده توسط باکتري «نايسريا مننژيتيديس» (که به نام «مننژيت مننگوکوک» معروف است) را مي‌توان به دليل گسترش سريع ضايعه پوستي ناشي از خون مردگي که ممکن است بر ساير علائم تقدم داشته باشد، از مننژيت‌هاي ايجاد شده با عوامل ديگر متمايز کرد. اين ضايعه پوستي شامل تعداد زيادي لکه‌هاي ريز و غيرطبيعي بنفش يا قرمز («ابره») بر روي بالاتنه، انتهاي دست و پا، غشاهاي مخاطي، ملتحمه چشم، و (گاهي) کف دست يا کف پا مي‌باشد. اين ضايعه پوستي رنگ پريده نمي‌شود؛ وقتي با انگشت يا ته ليوان آن را فشار بدهيم، قرمزي از بين نمي‌رود. اگرچه اين ضايعه پوستي الزاماً در مننژيت مننگوکوک وجود ندارد، نسبتاً خاص همين بيماري است؛ البته گاهي هم در مننژيت ايجاد شده با ساير باکتري‌ها وجود دارد. ساير علامت‌هاي مننژيت ممکن است شامل علائم بيماري دست، پا و دهان و تبخال‌هاي اندام تناسلي باشد که هردو همراه با انواع مننژيت‌هاي ويروسي هستند.

درمان

مننژيت به‌صورت بالقوه خطر مرگ به همراه دارد و اگر درمان نشود ميزان مرگ و مير آن زياد است؛ تأخير در درمان همراه با نتايجي ضعيف‌تر است. بنابراين، درمان با مجموعه‌اي از آنتي‌بيوتيک‌ها را نبايد به تأخير انداخت و در عين حال آزمايش‌هاي تأييدي را هم بايد انجام داد. اگر در مرحله اوليه مشکوک به بيماري مننگوکوک هستيم، راهنماها توصيه مي‌کنند که قبل از اعزام به بيمارستان، بنزيل پنيسيلين استفاده شود. مايعات درون وريدي بايد تجويز شوند اگر فشار خون پايين (پايين بودن فشار خون) يا شوک وجود داشته باشد. از آن‌جا که مننژيت مي‌تواند باعث عوارض شديد اوليه شود، بررسي‌هاي پزشکي منظم براي تشخيص اين عوارض و در صورت نياز انتقال فرد به بخش مراقبت‌هاي ويژه توصيه مي‌شود.
 
ممکن است در صورت پايين بودن سطح هوشياري يا وجود شواهد توقف تنفس نياز به تنفس مصنوعي باشد. اگر علائم افزايش فشار درون‌جمجمه‌اي مشاهده شود، بهتر است اقدامات سنجش فشار انجام شود؛ با اين کار مي‌توان به بهينه‌سازي فشار فضاي مغز و درمان‌هاي گوناگون براي کاهش فشار درون‌جمجمه‌اي با دارو (مثلاً مانيتول) کمک کرد. حملات را با ضدتشنج‌ها درمان مي‌کنند. هيدروسفالي (جريان مسدود شده CSF) ممکن است نياز به کار گذاشتن موقت يا بلندمدت وسيله خروج مايع مانند شنت مغزي داشته باشد.
 
مننژيت باکتريايي
آنتي‌بيوتيک‌ها
آنتي‌بيوتيک‌هاي تجربي (درمان بدون تشخيص قطعي) بايد سريعاً آغاز شود، حتي قبل از مشخص شدن نتايج سوراخ کمري و CSF. انتخاب درمان اوليه تا حد زيادي وابسته به نوع باکتري به وجود آورنده مننژيت در مکان و ميان افراد خاص است. مثلاً در بريتانيا، درمان تجربي شامل سفالوسپورين نسل سوم مانند سفوتاکسيم يا سفترياگزون است. در ايالات متحد آمريکا که مقاومت روبه‌رشد به سفالوسپورين‌ها در استروپتوکوک‌ها مشاهده مي‌شود، افزودن وانکوميسين به درمان اوليه توصيه مي‌شود. کلرامفنيکل چه به تنهايي و چه همراه با آمپي‌سيلين هم به نظر مي‌رسد که کارکرد يکساني داشته باشند.
 
درمان تجربي را مي‌توان براساس سن فرد، اين‌که آلودگي بعد از آسيب به سر اتفاق افتاده است يا نه، اين‌که فرد اخيراً تحت جراحي مغز و اعصاب قرار گرفته است يا نه، و وجود يا نبود شنت مغزي انتخاب کرد. در خردسالان و افراد بالاي 50  سال، همچنين کساني که به لحاظ ايمني به خطر افتاده‌اند، افزودن آمپي‌سيلين براي پوشش «ليستريا مونوسيتوژن‌ها» توصيه مي‌شود. وقتي نتايج رنگ‌آميزي گرم مشخص شد، و گونه کلي عامل باکتريايي شناخته شد، مي‌توان آنتي‌بيوتيک‌ها را به انواع مؤثرتر بر گروه پاتوژن‌هاي تشخيص داده شده، تغيير داد. مشخص شدن نتايج کشت CSF معمولاً بيشتر طول مي‌کشد (48–24 ساعت). بعد از مشخص شدن نتيجه، مي‌توان درمان تجربي را به درمان با آنتي‌بيوتيک خاص معطوف به ارگانيزم عامل خاص و حساسيت آن به آنتي‌بيوتيک تغيير داد. براي آن‌که آنتي‌بيوتيک در مننژيت مؤثر باشد نه تنها بايد در برابر باکتري پاتوژني فعال شود بلکه به ميزان مناسب به مننژها برسد؛ برخي آنتي‌بيوتيک‌ها درجه نفوذ نامناسبي دارند و در نتيجه در درمان مننژيت چندان به کار نمي‌آيند. اکثر آنتي‌بيوتيک‌هايي که در مننژيت به کار مي‌روند مستقيماً در کارآزمايي باليني بر روي افراد مبتلا به مننژيت آزمايش نشده‌اند. بلکه دانش مربوطه بيشتر از طريق مطالعه آزمايشگاهي بر روي خرگوش به دست آمده است. مننژيت سلي نياز به درمان طولاني‌مدت با آنتي‌بيوتيک دارد. در حالي‌که درمان سل شش‌ها معمولاً در شش ماه صورت مي‌پذيرد، افراد مبتلا به مننژيت سلي معمولاً يک‌سال يا بيشتر تحت درمان قرار مي‌گيرند.
 
استروئيدها
درمان کمکي با کورتيکواستروئيد (در اغلب موارد دگزامتازون) مزايايي مانند کاهش ناشنوايي، و نتايج بهتر عصب‌شناختي در کوتاه مدت در نوجوانان و بزرگسالان ساکن در کشورهاي داراي نرخ پايين ايدز نشان داده است. برخي تحقيقات نشان‌دهنده کاهش نرخ مرگ و مير است در حالي‌که ساير تحقيقات حکايت از چنين نتيجه‌اي ندارند. همچنين به نظر مي‌رسد اين داروها در افراد مبتلا به مننژيت سلي، حداقل در آناني که اچ‌آي‌وي منفي هستند، نيز مفيد هستند.
 
در نتيجه، راهنماهاي حرفه‌اي به شروع مصرف دگزامتازون يا يک کورتيکواستروئيد مشابه قبل از دادن اولين دوز از آنتي‌بيوتيک و ادامه اين کار به مدت چهار روز توصيه مي‌کنند. با توجه به اين‌که بيشتر فوايد درمان محدود به افراد با مننژيت پنوموکوک است، برخي راهنماها توصيه مي‌کنند که اگر علت ديگري براي مننژيت مشخص شد، مصرف دگزامتازون متوقف شود. سازوکار احتمالي، خنثي کردن التهاب بيش‌فعال است. کورتيکواستروئيدها کمکي در کودکان نقشي متفاوت نسبت به بزرگسالان دارد. اگرچه مزاياي کورتيکواستروئيدها براي بزرگسالان و کودکان در کشورهاي پردرآمد ثابت شده است، استفاده از آن‌ها در کودکان کشورهاي کم درآمد به تأييد شواهد نرسيده است؛ دليل اين تفاوت مشخص نيست. حتي در کشورهاي پردرآمد، مزاياي کورتيکواستروئيدها فقط زماني ديده مي‌شود که قبل از اولين دوز آنتي‌بيوتيک استفاده شود، و بهترين تأثير آن در موارد مننژيت «اچ. آنفلوآنزا» است، که موارد آن از زمان به بازار آمدن واکسن هموفيلوس آنفلوآنزا بسيار کاهش يافته است؛ بنابراين، کورتيکواستروئيدها در درمان مننژيت اطفال توصيه مي‌شوند در صورتي که عامل آن «اچ. آنفلوآنزا» باشد، و اين‌که بايد قبل از اولين دوز آنتي‌بيوتيک استفاده شود؛ ساير استفاده‌ها مورد بحث است.
 
مننژيت ويروسي
مننژيت ويروسي معمولاً فقط نياز به درمان حمايتي دارد؛ اکثر ويروس‌هاي عامل مننژيت به درمان خاصي پاسخ نمي‌دهند. مننژيت ويروسي نسبت به مننژيت باکتريايي کم خطرتر مي‌باشد. ويروس تب‌خال و ويروس آبله مرغان ممکن است به درمان با داروهاي ضدويروس مانند اسي‌کلووير پاسخ دهند، اما هيچ آزمايش باليني وجود ندارد که مشخصاً بيان کرده باشد که اين درمان مؤثر مي‌باشد. موارد خفيف‌تر مننژيت ويروسي را مي‌توان در خانه با اقدامات معمول مانند مصرف مايعات، استراحت، و داروهاي ضددرد درمان کرد.
 
مننژيت قارچي
مننژيت قارچي، مانند مننژيت کريپتوکوکال، را با دوره‌هاي طولاني و دوز بالا از ضدقارچ‌ها، مانند آمفوتريسين بي و فلوکيتوسين درمان مي‌کنند. افزايش فشار درون جمجمه‌اي در مننژيت قارچي رايج است، و سوراخ کردن متناوب (در حالت ايده‌آل روزانه) ناحيه کمري براي کاهش فشار توصيه مي‌شود، يا مي‌توان از خالي کردن آب ناحيه کمري هم به صورت جايگزين استفاده کرد.