لیست تمامی بیماری ها به همراه علائم و نحوه درمان:

لیست بیماری ها به ترتیب الفبای فارسی
سکته مغزی - Stroke
نام های دیگر: CVA, cerebrovascular accident
  • معرفی
  • علائم
  • درمان

معرفی

سکته مغزي (Stroke) آسيب عصبي حاد ناشي از اختلال خونرساني به قسمتي از بافت مغز که ناشي از انسداد رگ مغزي به وسيله يک لخته خوني و يا پارگي يکي از عروق تغذيه کننده آن قسمت بافت مغز مي‌باشد.
به بيان ديگر اگر خونرساني به قسمتي از مغز دچار اختلال شده و متوقف گردد،اين قسمت از مغز ديگر نمي‌تواند عملکرد طبيعي خود را داشته باشد. اين وضعيت را اصطلاحاً سکته مغزي مي‌نامند. سکته مغزي مي‌تواند به عللي مانند بسته شدن يا پاره شدن يکي از رگ‌هاي خون رسان مغز ايجاد شود. به نظر برخي پزشکان و متخصصان، خطر بروز سکته مغزي در زنان به علت بيماري هاي ژنتيک، موارد هورموني، مصرف برخي داروها و پيامدهاي ناشي از زايمان بيشتر از مردان است.
معمولاً قبل از بروز سکته مغزي علائم هشدار دهنده‌اي وجود ندارد و يا اينکه علائم بسيار جزئي هستند. بعد از بروز سکته مغزي بيمار بايد بلافاصله در بيمارستان بستري گشته تا از بروز صدمات دائمي به مغز جلوگيري شود. عوارضي که بعد از سکته مغزي ايجاد مي‌شود بستگي به محل سکته و وسعت بافت‌هاي گرفتار شده مغز دارد. عوارض سکته مغزي از عوارض خفيف و گذرا مثل تاري ديد تا عوارض فلج کننده دائمي و يا حتي مرگ را شامل مي‌شود.

اگر اين علائم در طول 24 ساعت از بين بروند، اين وضعيت را اصطلاحاً حمله ايسکمي گذرا (transient ischemic attack)مي‌نامند که يک علامت هشدار دهنده از يک سکته مغزي احتمالي در آينده مي‌باشد. سکته مغزي سومين عامل مرگ و مير در جهان است.
 
آمار سکته مغزي در ايران نيز چندان مناسب نيست .پزشکان ايراني مي گويند افراد در ايران 10 سال زودتر از ساير کشورها به سکته مغزي مبتلا مي شوند. متخصصان کم تحرکي، مصرف بي رويه نمک و چربي، چاقي، استعمال دخانيات و در مجموع رژيم نامناسب غذايي را عاملي براي حرکت به سمت سکته هاي مغزي ايرانيان مي دانند. بر اساس آمار ميداني سکته هاي مغزي در مردان ايراني 25 درصد بيشتر از زنان است. دبير انجمن سکته مغزي ايران اعتقاد دارد که اين سکته به عنوان دومين عامل مرگ و مير در ايران و برخي از کشورهاي در حال پيشرفت است.
 
پژوهش ها نشان مي دهند گرچه اشراف بر زبان دوم احتمالا بي ارتباط با سلامت فيزيکي به نظر مي رسد، اما ظاهرا اين مهارت از مغز در برابر آسيب هاي ويرانگر به عملکردهاي مغزي محافظت مي کند و افرادي که در سخن گفتن به دو زبان مهارت دارند، احتمال بهبودي و درمان آنها در صورت بروز سکته مغزي، دو برابر ديگران است.
 
انواع سکته مغزي
حدود نيمي از تمام موارد سکته‌هاي مغزي بر اثر بسته شدن يک شريان مغزي با يک لخته خون که به آن اصطلاحاً ترومبوز مغزي گفته مي‌شود ايجاد مي‌گردد. ديگر عوامل عمده سکته مغزي را آمبولي مغزي و خونريزي مغزي تشکيل مي‌دهند.
آمبولي مغزي وقتي رخ مي‌دهد که تکه‌اي از يک لخته خون که در جاي ديگر بدن مثل قلب يا رگ اصلي گردن ساخته شده، خود را از طريق جريان خون به يکي از شريان‌هاي خون‌رسان مغز برساند و در آنجا گير کند. حدود يک چهارم از سکته‌هاي مغزي بر اثر آمبولي مغزي بروز مي‌کنند. خونريزي مغزي باعث حدود 20% سکته‌هاي مغزي مي‌باشد بر اثر پاره شدن يکي از شريان‌هاي مغز ايجاد مي‌شود. در اين موارد خون بر روي بافت‌هاي اطراف آن ريخته مي‌شود.

لخته‌هاي خوني که باعث ترومبوز و آمبولي مغزي مي‌شوند احتمال زيادي دارند که در يک شرياني که بر اثر آترواسکلروسيس آسيب ديده‌است ساخته شده باشند. تصلب شراين وضعيتي است که در آن ديواره رگ‌ها بر اثر رسوب چربي سفت مي‌شود. عواملي که باعث افزايش احتمال ايجاد تصلب شراين مي‌شود عبارتند از سيگار کشيدن، مصرف زياد چربي در رژيم غذايي، ديابت و وجود مقدار زيادي چربي در خون.
 
محققان آلماني نوعي پروتيين در عروق مغزي را کشف کردند که بر خطر ابتلا به سکته مغزي تاثير مي گذارد. ديواره مويرگ هاي خوني مغز نسبت به ديگر مويرگ هاي بدن، تفاوت دارد. سلول هاي عصبي مغز، به جاي آنکه مانند ديگر سلول هاي بدن، از طريق نشت غير فعال مواد غذايي از مويرگ ها، تغذيه شوند به طور فعالانه، توسط مولکول هايي که از عروق خوني جابه جا شده اند، تغذيه مي کنند.
 
سد مويرگي خوني در مغز، بسيار مهم است زيرا نقشي محافظتي دارد و در صورتي که اين سد دچار اختلال شود، خطر بروز سکته مغزي و ديگر مشکلات مغزي افزايش مي يابد. براي رشد و نمو مويرگ هاي خوني، سلول هاي ويژه اي به نام پري سيت ها (pericytes) نياز است که اين سلول ها در مغز، پروتييني ويژه به نام FoxF2 دارند.اين پروتيين فقط در پري سيت هاي مغزي يافت مي شود. محققان دانشگاه گوتنبرگ آلمان متوجه شدند که وجود اين پروتئين، به کاهش خطر بروز سکته مغزي کمک مي کند.
 
آمبولي مغزي ممکن است بر اثر اختلال در ريتم ضربان قلب، اختلالات دريچه‌اي قلب و يا سکته قلبي که به تازگي رخ داده‌است، ايجاد شود که تمام اين موارد مي‌توانند باعث ساخته شدن لخته خون در قلب شوند. خطر بروز آمبولي مغزي، ترومبوز مغزي و خونريزي مغزي با بالا رفتن فشار خون افزايش مي‌يابد. در بيماري سلول داسي شکل (سيکل سل) که يک ناهنجاري گلوبول‌هاي قرمز خون مي‌باشد، بخاطر شکل گوبول‌هاي قرمز که به صورت داس درمي‌آيند و احتمال چسبيدن به هم و گير کردن در عروق خوني را دارند، خطر ترومبوز مغزي افزايش مي‌يابد. گاهي ترومبوز ممکن است بر اثر تنگ و باريک شدن شريان‌هاي خون رساننده به مغز بخاطر التهاب ايجاد گردد. التهاب شريان ممکن است به علت وجود يک بيماري خود ايمن مثل پلي آر تريت ندوزا ايجاد شود. در اين بيماري سيستم ايمني بدن به بافت‌هاي سالم بدن حمله مي‌کند.
 
در سکته‌هاي مغزي خونريزي دهنده که ناشي از پاره شدن يک رگ خوني در داخل يا سطح مغز مي‌باشند وقتي که يک رگ خوني پاره مي‌شود، ديگر حس به سلول‌هاي مغزي نمي‌رسد، به علاوه نشت خون از رگ پاره شده، مي‌تواند به بافت مغزي آسيب جدي وارد نمايد.

علائم

در بيشتر افراد علايم سکته مغزي به سرعت و در عرض چند ثانيه يا چند دقيقه بعد از وقوع سکته خود را نشان مي‌دهند. علايم هر سکته مغزي بستگي به قسمتي از مغز دارد که دچار گرفتاري شده‌است. اين علايم امکان دارد شامل موارد زير گردد:
1-ضعف و کرختي صورت وبازوها يا پاها به خصوص در يک طرف بدن (همي پارزي)
2-فلج صورت. بازو و پاها در همان طرف (همي پلژي)
3-عدم تعادل و لنگ زدن (آتاکسي)
4-اختلال در تکلم يا در درک کلام (ديس آرتري)
5-اشکال در بلع (ديس فاژي)
6-کرختي و سوزش قسمت‌هاي بدن-اشکال در درک وضعيت و موقعيت (پارستزي)
7-دو بيني-تاري ديد يا از دست دادن بينايي به خصوص در يک چشم
8-سردرد شديد و ناگهاني
9-از دست دادن حافظه کوتاه مدت وطولاني مدت-اختلال در قضاوت
10-سرگيجه بدون دليل و سقوط ناگهاني
11-بي‌اختياري ادرار و مدفوع
12-اشکال در پيدا کردن کلمات و فهميدن آن چيزي که ديگران مي‌گويند.
13-عدم توانايي در انجام حرکات ظريف.
اگر سکته مغزي شديد باشد، قسمت‌هايي از مغز که کنترل تنفس و فشار خون را بر عهده دارند ممکن است گرفتار شده و يا اينکه ممکن است شخص به اغماء رفته و نتايج مرگباري را به دنبال داشته باشد.

درمان

درمان اوليه پس از وقوع يک سکته مغزي شامل تحت نظر گرفتن دقيق فرد و انجام اقدامات پرستاري براي محافظت راه تنفسي او مي‌باشد. اگر در سي تي اسکن ديده شد که يک لخته خون در شريان وجود دارد، بايد فوراً با استفاده از داروهاي ترومبوليتيک اقدام به حل کردن آن نمود. اين درمان ممکن است باعث بهبود عواقب سکته مغزي بشود اما در هر موردي نبايد آن را بکار برد، زيرا باعث افزايش خطر بروز خونريزي در مغز مي‌شود.

انجام درمان طولاني مدت براي کاهش خطر وقوع سکته‌هاي مغزي بعدي بستگي به اين دارد که علت ايجاد اين سکته مغزي چه بوده‌است. يکي از راههاي درمان سکته مغزي ناشي از انسداد عروق، حل کردن لخته مسدود کننده رگ است. اين کار با استفاده از دارويي به نام Alteplase يا به اختصار tPA انجام مي‌شود. هر قدر اين درمان سريعتر انجام شود نتيجه بهتري دارد و حداکثر ظرف چهار ساعت و نيم از شروع سکته مغزي قابليت تزريق وجود دارد. هر قدر تزريق از شروع سکته به تاخير بيفتد احتمال بروز خونريزي مغزي بدنبال اين درمان بيشتر مي‌شود. اين دارو از طريق وريد بازويي يا داخل شرياني تزريق مي‌شود. اگر زمان فوق از دست برود و علت سکته آمبولي يا ترومبوز عروق مغزي بوده‌باشد، داروهايي مثل آسپيرين يا وارفارين تجويز مي‌شود تا با رقيق کردن خون از وقوع لخته‌هاي خون جلوگيري کند. اگر مشخص شد که يک شريان دچار تنگي شده‌است ممکن است با جراحي بتوان آن را باز نمود. بعد از بروز يک سکته مغزي که علتش خونريزي و پاره شدن يک شريان بوده‌است، درمان بر روي زمينه ايجاد کننده آن متمرکز مي‌شود. درمان طولاني مدت آن ممکن است شامل تجويز داروهاي ضد فشار خون باشد تا فشار خون را پايين آورده و از احتمال خونريزي‌هاي بعدي جلوگيري کند. اگر سکته مغزي بر اثر التهاب شريان باشد ،داروي کورتون دار تجويز مي‌شود.
 
 
در بيشتر موارد سکته‌هاي مغزي، درمان‌هاي توانبخشي مثل فيزيوتراپي، کاردرماني و گفتاردرماني چه در بيمارستان و چه در خانه ضروري مي‌باشد. بدون شک يکي از مهمترين مراحل درماني بيماران سکته مغزي توانبخشي تحت نظر يک تيم توانبخشي است که اعضائ تيم شامل متخصص طب فيزيکي و توانبخشي، کاردرمانگر فيزيوتراپيست ارتوپدي فني، شنوايي شناس، گفتار درمان، بينايي‌شناسي روانشناس، کارشناس تغذيه، پرستار توانبخشي مددکار اجتماعي و خانه ساز (home maker)مي‌باشد. يکي از روشهاي جديدي که در توانبخشي و درمان بيماران سکته مغزي استفاده شده‌است استفاده از تحريک غير تهاجمي مغز مي باشد که شامل دو تکنولوژي تحريک مغناطيسي مغز يا rTMS و تکنولوژي تحريک الکتريکي مغز يا "تي دي سي اس" مي‌باشد در بررسي بازبيني مقالات که توسط انجمن نوروفيزيولوژي باليني در سال 2009 انجام شده و در ژورنال نوروفيزيولوژي باليني به چاپ رسيده‌است به مطالب زير اشاره شده‌است. در روش تحريک مغناطيسي مغز تحريک سلولهاي مغزي براي اصلاح عملکرد سلولهاي مغزي از طريق افزايش خاصيت نوروپلاستيسيتي مغز انجام مي‌شود اين روش بسيار کم عارضه بوده و توسط پزشکان متخصص طب فيزيکي و توانبخشي و يا مغز و اعصاب انجام مي‌شود. در اين روش يا به کمک القاي با فرکانس بالا نيمکره صدمه ديده تحريک مي شود و يا به کمک القاي با فرکانس پايين فعاليت نيمکره سالم کم مي شود که در نتيجه آن فعاليت نيمکره صدمه ديده زياد مي شود. اين روش در بازگشت عملکرد دست بهبود گفتار کاهش درد و بهبود عملکرد بيماران موثر بوده‌است. اين روش درماني اولين با ر در ايران توسط مرکز تخصصي توانبخشي سکته مغزي تبسم و سپس مرکز آموزشي و درماني فيروزگر وابسته به دانشگاه علوم پزشکي ايران در سال 1386 و سپس در مرکز جامع توانبخشي سکته مغزي دکتر محمودي در شيراز در سال 1387 مورد استفاده براي درمان بيماران سکته مغزي قرار گرفت.
 
تغيير عادات و نحوه زندگي مثل کم کردن ميزان چربي در رژيم غذايي ترک کردن استعمال دخانيات مي‌توانند باعث کاهش خطر بروز يک سکته مغزي ديگر آينده شوند. پيش بيني عاقبت يک سکته مغزي بسيار دشوار است و بستگي زيادي ه عوامل ايجاد کننده آن دارد. معمولاً يک سوم افراد بعد از سکته مغزي به بهبودي کامل يا نسبتاً کامل دست مي‌يابند. يک سوم ديگر از افراد نيز دچار ناتواني‌هايي به صورت دائمي مي‌شوند. اگر مشکلاتي که براي افراد بعد از سکته مغزي ايجاد شد در طول 6 ماه بهبود نيابد احتمالاً اين مشکلات دائمي خواهند بود. حدود 20% از افرادي که دچار سکته مغزي مي‌شوند در عرض يک ماه فوت مي‌کنند.
 
تشخيص زودهنگام اين عارضه مي تواند کمک چشمگيري به جلوگيري از آن يا کاهش آسيب هاي سکته مغزي داشته باشد. بتازگي محققان دانشگاه کورنل آمريکا با استفاده از يک روش جديد، زمان تشخيص را به 10 دقيقه کاهش داده اند. در اين روش، محققان يک آنزيم را به نانوذرات متصل کرده و وارد جريان خون مي کنند. زماني که آنزيم وارد جريان خون مي شود، روشن شده و محققان با استفاده از آن مي توانند نشانگر زيستي ايجاد شده بر اثر آسيب هاي مغزي را مشاهده کنند.