راه رسیدن به خودباوری

دسته بندی : روانپزشکي
خودباوری
 

چقدر خودتان را باور دارید یا چقدر برای خودتان ارزش قائل هستید؟ آیا شده فکر کنید کسی در میان گفت‌وگوهای روزانه به شما تذکر بدهد که احترام خودتان را نگه دارید؟آیا اصلا درست است که ما برای خودمان حریم احترامی بسازیم؟ آیا این خودخواهی نیست که به خود اهمیت بدهیم؟ احترام به خود یا دوست داشتن خودمان فقط در یک صورت دچار لغزش و فرورفتن در باتلاق خودشیفتگی نمی شود که در چارچوب مفهومی به نام عزت نفس قراربگیرد. اگربیش از حد به خودتان ایراد می گیرید یا به طور کامل احساس خوبی درباره خودتان ندارید باید سریع دست به کار شوید و برای افزایش عزت نفستان اقدام کنید زیرا نداشتن عزت نفس موجب می شود غمگین باشید، جرأت امتحان کردن چیزهای جدید را نداشته باشید، نتوانید دوستان خوبی پیدا کنید و محیط مدرسه و جامعه برایتان غیرقابل تحمل می شود. علاوه بر این زمانی که باید تصمیمات مهم و سختی بگیرید با مشکلات زیادی مواجه می شوید.
 
1- به خودتان احترام بگذارید
شما در نظر خودتان که هستید؟ شما موجودی هستید که خداوند پس از آفرینش نوعتان بر خود آفرین گفت. وقتی خود را موجودی محترم و درنتیجه ارزشمند بدانید از ارزش‌های انسانی خود حراست خواهید کرد و این یعنی روح عزت‌نفس. این ما هستیم که به خود و دیگران می‌گوییم چقدر قابل‌احترامیم. منظور از احترام به خود هم این نیست که ما خود را کامل و صد درصد بی‌عیب و نقص بدانیم بلکه منظور این است که از خود دیدگاهی واقع‌بینانه داشته باشیم. بدانیم که معصوم نیستیم. خطا می‌کنیم اما می‌توانیم خطایمان را تکرار نکنیم و آن را جبران کنیم. می‌توانیم از خود مراقبت کنیم، به خود علاقه‌مند باشیم و خود را برای غلبه بر مسائل و مشکلات زندگی شایسته بدانیم.
 
2- ویژگی‌های منحصربه‌فرد خودتان را پیدا کنید
خودتان را بشناسید. فهرستی از کارهایی که در انجام دادن آن تبحر دارید تهیه کنید. می‌توانید هر چیزی را به فهرست اضافه کنید؛ ازجمله نقاط ضعفتان که هم خود شما آن‌ها را می‌دانید و هم افراد دیگر شاهد آن بوده‌اند. زمانی که فهرست را کامل کردید سعی کنید جنبه مثبت هرکدام از این خصوصیات یا مشکلات را پیدا کنید، مثل: نامرتبم/ وسواس ندارم/ خجالتی هستم/ معتدلم/ ساکت هستم/ معمول استرس دارم/ با دقت فکر می‌کنم و… .
 
حالا فهرست را در مکانی مناسب و قابل‌رؤیت نصب کنید. نقاط قوت جدید و آنچه را که فهرست را بهبود می‌بخشد کم‌کم به این فهرست اضافه کنید تا در آینده‌ای نزدیک راهی برای پرورش استعدادها یا توانایی‌هایتان در آن زمینه پیدا کنید. در ارزیابی خودتان واقع‌گرا باشید. نه خود را دست‌کم بگیرید نه دست بالا که موجب سرزنش کردن خودتان شود. وقتی نسبت به ویژگی‌های خودتان آگاهی داشته باشید به قضاوت درستی از خودتان هم می‌رسید.
 
3- بی‌دلیل عذرخواهی نکنید
برای بهتر مفهوم شدن این موضوع یک مثال می‌زنیم: گاهی سخنرانانی را دیده‌اید که در ابتدای حرف زدنشان از مخاطبان به خاطر اینکه وقت آن‌ها را گرفته‌اند عذرخواهی می‌کنند. این نمونه‌ای از اشتباهات رایج ما در تشخیص تواضع از غرور و خودبینی است. شما یا سخنران مدعو یک مجلس هستید یا نیستید. اگر هستید سخنرانی خود را در بهترین شکل خود انجام دهید. اگر نیستید یا واقعاً خودتان را در مقام سخن‌دانی نمی‌بینید بهتر است سخنرانی نکنید.
در چنین شرایطی عذرخواهی معنی ندارد. پزشکی را تصور کنید که بر بالین بیمار خود حاضر شود و بعد، از بابت بی‌لیاقتی خود در درمان عذرخواهی کند. عذرخواهی های نابجا به همین اندازه بی معنی اند. همین عذرخواهی های نابجا و نادرست نفس ما را به سوی ذلیل شدن پیش می برد. مگر اینکه مطمئن باشید کار بدی انجام داده اید و وظیفه دارید عذرخواهی کنید.
 
4- به حفظ شأن خود حساس باشید
حضرت امیرالمومنین(ع) از جلوی دکان قصابی ای می گذشتند. قصاب گفت: گوشت های خوبی آورده ام. حضرت فرمودند: الان پول ندارم که بخرم. گفت: من صبر می‌کنم. حضرت فرمودند: من به شکم ام می گویم که صبر کند. در حکایت دیگری مردی خدمت حضرت صادق (ع) آمد و از روزگار شکایت کرد که چنین و چنانم، درمانده ام و قرض دارم.
حضرت مقداری پول به او دادند. او گفت: من مقصودم این نبود که بخواهم چیزی بگیرم. خواستم شرح حالم را بگویم که دعایی بفرمایید. فرمودند: من هم نگفتم مقصود تو این بود، ولی این را بگیر و به مصرف خودت برسان. چیزی هم می گویم و آن این است: هر گرفتاری ای که داری جلوی مردم بازگو نکن [زیرا] نزد ایشان خوار می شوی. امیرالمؤمنین همیشه می فرمودند: در دل خود نیاز به مردم و بی نیازی از آنان را جمع کن که نیاز تو به آنان در نرمی سخن و خوشرویی تو باشد و بی نیازی تو از ایشان در پاک نگه داشتن آبرو و حفظ عزت ات باشد.
یادمان نرود عزت مؤمن در بی نیازی او به مردم به حس غنای درونی او برمی گردد نه اینکه مردم به کمک یکدیگر نیاز نداشته باشند.
 
5- وارد گود شوید
عزت‌نفس با عمل، تأیید و تقویت می شود. خوبی، خوبی می زاید و بدی، بدی. اگر خود را با رفتارهای عزت منشانه عادت دهیم خواهیم دید که از درون هم روزبه روز به عزت‌نفس ما افزوده می شود. عزت‌نفس در ما و دیگران به شکل های متفاوتی ظاهر می شود اما به طورکلی عزت‌نفس را می توان در حالت چهره، رفتار، صحبت و حرکت اشخاص مشاهده کرد.
برخورد باز و راحت با انتقادها و پذیرش اشتباهات، نمونه هایی از شکل عزت‌نفس است. دروغ، ریاکاری و پنهانکاری در افراد دارای عزت‌نفس سالم وجود ندارد. اَلصِّدْقُ عِزٌّ وَالْکِذْبُ عَجْزٌ ؛ از آن جهت انسان باید راستگو باشد که راستی برای انسان عزت است (در اینجا راستی مبنای عزت قرار گرفته) و دروغ گفتن عجز و ناتوانی است. آدم ناتوان دروغ می گوید اما آدم قوی هرگز دروغ نمی گوید.
 
6- خود را بی جا سرزنش نکنید
شاید برای بعضی از ما تنبیه بی‌دلیل کردن خود به عادتی غیرقابل ترک تبدیل شده باشد. اما وقت آن رسیده که کمی حواسمان را جمع کنیم و ببینیم بسیاری از این عادت ها جز ضرر بیشتر برای ما نتیجه ای ندارند. فایده این رفتارها جز اینکه ما دائما خود را ملامت کنیم چیست؟ سرزنش کردن های مداوم به ما تلقین می کند که افراد ضعیفی هستیم.
به ما می گوید هیچ وقت موفق نمی شویم. ما را مقابل مشکلات ناتوان نشان می دهد و واقعاً هم به ناتوان شدن ما منجر می شود. روش درست برخورد با اشتباه این است که واقع‌بینانه آن را بپذیریم و مسئولانه درصدد جبران آن برآییم. پس به جای سرزنش کردن به دنبال درس گرفتن و جبران اشتباهمان باشیم.
درست است که هیچ کس کامل نیست اما می شود همیشه به سمت کمال در حرکت بود. ما وقتی خودمان را برای یک اشتباه مدام سرزنش می‌کنیم در واقع توان خود را برای جبران آن اشتباه و از بین بردن عوارض آن کم کرده ایم.
 
چطور خودشیفته نشویم؟
تفاوت کاملا مشخصی بین عزت‌نفس با اعتماد به نفس کاذب و غرور وجود دارد. عزت‌نفس یعنی باور صادقانه و آگاهانه به تمام آنچه هستید و ارزشمند دانستن خود با هدف رفع نقاط ضعف و تقویت نقاط قوت خودتان. اساسی ترین فرق این دو جماعت در صادق و کاذب بودن در روایت کردن از خودشان است.
 
آدم با عزت‌نفس به خوبی خودش را می شناسد، نقاط ضعف و قوت خودش را می داند. از خود ارزیابی ای منطبق بر واقعیتی دارد که این ارزیابی واقع‌بینانه، نه او را به سمت خود کم بینی می برد نه خودبزرگ بینی. از انتقادها، شجاعانه استقبال می کند چون قصد پیشرفت و بهبود شخصیت یا عملکرد خود را دارد. خود را در بوق و کرنا نمی کند. هم با خود و هم با دیگران صادق است، شجاع است، قوی است و هدفمند. اما فرد مغرور و خودشیفته دقیقا در نقطه مقابل این فرد قرار می گیرد.
 
کلمه غرور در ریشه به معنای فریب است.آدم مغرور یعنی آدم فریب خورده؛کسی که فریب بزرگ نمایی کاذب خودش را می خورد. آدم مغرور نه با خودش روراست است نه با دیگران، ترسو و ضعیف است و بیش از هدفمند بودن همیشه در معرض خطر درون ضعیفی است که او را به این رفتار وادار می کند.
 
کسی که عزت‌نفس دارد به خوبی می داند که هیچ کس کامل نیست پس نه خود را به خاطر نقاط قوتش دست بالا می گیرد و نه به خاطر نقاط ضعفش دست‌کم. در حالی که روایت کاذب افراد مغرور از خود و درونشان آن‌ها را وادار می کند تلاش کنند که عیب های درونی خود را با بزرگ نمایی مخفی کنند.
 
امام صادق علیه السلام می فرمایند:
هیچ کسی نیست که تکبر بورزد یا خود را بزرگ بشمارد مگر به خاطر ذلتی که در نفس خود می یابد. آن‌ها همیشه نگران سوزن خوردن به بادکنکی هستند که از خود ساخته اند. بنابراین مراقب باشید برای رسیدن به عزت‌نفس روی لبه های خودشیفتگی و غرور و اعتماد به نفس کاذب سر نخورید. اعتماد به نفس کاذب هرچه بالاتر برود گاهی به ضرر فرد است اما عزت‌نفس هر اندازه بالاتر برود به نفع شخص است.
 
این دودها به چشم خودتان می رود!
از کوزه همان برون تراود که در اوست. عزت‌نفس یک نیاز حیاتی برای همه ماست. چطورمی شود به چیز ارزشمندی برسیم بدون اینکه خود را لایق رسیدن به آن و لااقل به همان اندازه باارزش بدانیم؟ چطور می شود از درون احساس کوچکی و ضعف کنیم و در بیرون به بزرگی و قوت برسیم؟ برای دادوستد های عظیم زندگی، برای گذشتن از موج های بلند مشکلات و برای جهش های بلند موفقیت باید به اندازه کافی بزرگ شد و این بزرگ شدن و بزرگ بودن و بزرگ ماندن از درونی که ضعیف و حقیرش بدانیم برنمی آید.
 
آدم با عزت‌نفس از هر چیز که آدمی را خوار کند به دور است. همه گناهان در خوار کردن و ظلم به نفس مشترک هستند.
پس عجیب نیست که امام علی(ع) می فرمایند: هر که نفسش برایش عزت یافت، خود را با گناه خوار نمی کند. کسانی که عزت‌نفس بالایی دارند معمول استقلال رأی دارند و در زندگی تصمیمات بهتری می گیرند؛ مثل همرنگ شدن با جماعت آن هم به خاطر احساس ضعف درونی برای این افراد مطلقا قابل قبول نیست.
 
چند نفر را سراغ دارید که به خاطر ترس از همراهی نکردن با دوست و رفیق یا طرد شدن از گروه، به دام سیگار و مواد مخدر یا هزار و یک بزهکاری گرفتار شده اند؟ چند نفر را می شناسید که از سر ناتوانی در گفتن یک نه قاطع، اختیار زندگی خود را به دست کسانی داده اند که سرانجامش به خاک سیاه نشستن بوده است؟ اگر شما عزت‌نفس داشته باشید، ملاک تصمیم های شما، فکر و نظر دیگران نمی شود. وقتی ببینید دوستان شما کار احمقانه یا خطرناکی انجام می دهند دیگر به خاطر فکری که آن‌ها درباره شما می‌کنند، نگران نمی شوید یا بابت پذیرفته شدن در گروه آن‌ها از آن کار آن‌ها کورکورانه تقلید نمی کنید.
 
عزت‌نفس هر کجا که باشد بذر شجاعت، قدرت، استقلال، استقامت، اصلاح و واقع بینی می کارد و موفقیت و پیشرفت درو می کند. در داستان عاشورا به نظر می رسد هیچ مطلبی به اندازه عزت‌نفس به رخ کشیده نشده است. فریاد حضرت سیدالشهدا که در روز عاشورا فرمود: مرگ از پذیرفتن ننگ برتر است، هَیهاتَ مِنَّا الذِّلَّهُ امام حسین یا شعار مردن با عزت از زندگی با ذلت بهتر است، همگی اهمیت عزت‌نفس را نشان می دهد تا جایی که ایشان جان خود و یارانش را فدای آن کرد.
 
این مطلب مفید بود؟ (0)(0)
نظرات (0)
21 مهر 1394 - 20:39
بازدید ها: 1702

نظرات شما

نظرتون در مورد پست راه رسیدن به خودباوری چی هست ؟

  • Captcha
لطفا به نکات زیر توجه نمایید :
نظرات شما بعد از بررسی توسط پزشک و تایید نمایش داده می شود.
لطفا از بکار بردن کلمات غیر اخلاقی و به دور از فرهنگ ایرانی - اسلامی خودداری فرمایید.