وسواس بیماری

وسواس بیماری؛ وقتی ترس از بیمار شدن، خودش به یک بیماری تبدیل میشود

تقریبا همه ما وقتی علامت غیرعادی در بدنمان احساس میکنیم، نگران میشویم. سردردی که چند روز طول کشیده، درد مبهمی در قفسه سینه یا خستگی ای که دلیلش را نمیدانیم، میتواند ذهنمان را درگیر کند. این نگرانی، تا حدی طبیعی و حتی مفید است؛ چون باعث میشود در صورت نیاز به پزشک مراجعه کنیم.

اما گاهی این نگرانی، از یک واکنش طبیعی فراتر میرود.

فرد مبتلا به وسواس بیماری (Health Anxiety) یا آنچه در طبقه بندی های جدید روانشناسی با عنوان «اختلال اضطراب بیماری» شناخته میشود، حتی با وجود اطمینان پزشکان و طبیعی بودن نتایج آزمایش ها، همچنان احساس میکند به بیماری خطرناکی مبتلاست یا بزودی خواهد شد.

در چنین شرایطی، ذهن بجای اینکه از شواهد آرامش بگیرد، مدام بدنبال تهدیدهای جدید میگردد. هر احساس طبیعی بدن ممکن است به نشانه ای از یک بیماری جدی تعبیر شود؛ ضربان قلب، گرفتگی عضلات، سردرد، خستگی یا حتی تغییرات طبیعی بدن

وسواس بیماری معمولا در یک چرخه ادامه پیدا میکند:

وسواس بیماری؛ وقتی ترس از بیمار شدن، خودش به یک بیماری تبدیل میشود

تقریبا همه ما وقتی علامت غیرعادی در بدنمان احساس میکنیم، نگران میشویم. سردردی که چند روز طول کشیده، درد مبهمی در قفسه سینه یا خستگی ای که دلیلش را نمیدانیم، میتواند ذهنمان را درگیر کند. این نگرانی، تا حدی طبیعی و حتی مفید است؛ چون باعث میشود در صورت نیاز به پزشک مراجعه کنیم.

اما گاهی این نگرانی، از یک واکنش طبیعی فراتر میرود.

فرد مبتلا به وسواس بیماری (Health Anxiety) یا آنچه در طبقه بندی های جدید روانشناسی با عنوان «اختلال اضطراب بیماری» شناخته میشود، حتی با وجود اطمینان پزشکان و طبیعی بودن نتایج آزمایش ها، همچنان احساس میکند به بیماری خطرناکی مبتلاست یا بزودی خواهد شد.

در چنین شرایطی، ذهن بجای اینکه از شواهد آرامش بگیرد، مدام بدنبال تهدیدهای جدید میگردد. هر احساس طبیعی بدن ممکن است به نشانه ای از یک بیماری جدی تعبیر شود؛ ضربان قلب، گرفتگی عضلات، سردرد، خستگی یا حتی تغییرات طبیعی بدن.

چرخه ای که اضطراب را زنده نگه میدارد

وسواس بیماری معمولا در یک چرخه ادامه پیدا میکند:

ابتدا فرد یک احساس جسمانی را تجربه میکند. سپس آن را به بدترین شکل ممکن تفسیر میکند؛ مثلا یک سردرد ساده را نشانه تومور مغزی میداند.

این فکر، اضطراب شدیدی ایجاد میکند. اضطراب نیز باعث افزایش علائم جسمانی مانند تپش قلب، تنش عضلانی، سرگیجه یا مشکلات گوارشی میشود.

در نتیجه، فرد مطمئن تر میشود که «حتما اتفاق خطرناکی در بدنم در حال رخ دادن است.»

برای کاهش اضطراب، ممکن است بارها در اینترنت علائم را جستجو کند، مرتب از اطرافیان اطمینان بخواهد، به پزشکان مختلف مراجعه کند یا برعکس، از ترس شنیدن یک خبر بد، کاملا از مراجعه به پزشک اجتناب کند.

این رفتارها شاید برای مدت کوتاهی اضطراب را کاهش دهند، اما در بلندمدت، وسواس را قوی تر میکنند.

وسواس بیماری از کجا می آید؟

علت این اختلال معمولا یک عامل واحد نیست. ترکیبی از عوامل مختلف میتواند زمینه ساز آن باشد، از جمله:

• تجربه بیماری جدی در خود یا یکی از نزدیکان
• از دست دادن عزیزان بر اثر بیماری
• اضطراب مزمن یا سابقه سایر اختلالات اضطرابی
• حساسیت زیاد نسبت به احساسات بدنی
• باورهای فاجعه آمیز درباره بیماری و مرگ
• جستجوی مکرر اطلاعات پزشکی در فضای مجازی

نکته مهم این است که فرد مبتلا، علائمش را «بازی» نمیکند. اضطرابی که تجربه میکند کاملا واقعی است، حتی اگر منشا آن یک بیماری جسمی نباشد.

آیا وسواس بیماری قابل درمان است؟

خبر خوب این است که بله.

یکی از موثرترین درمان ها، رواندرمانی بویژه درمان شناختی رفتاری (CBT) است. در این درمان، فرد یاد میگیرد چگونه تفسیرهای فاجعه آمیز ذهن خود را شناسایی کند، تحمل ابهام را افزایش دهد و بجای جستجوی دائمی اطمینان، بتدریج با اضطراب خود مواجه شود.

در برخی موارد نیز، بویژه اگر شدت اضطراب زیاد باشد، رواندرمانی در کنار درمان دارویی میتواند نتایج بهتری ایجاد کند.

چند توصیه برای افرادی که با این مشکل درگیر هستند

اگر احساس میکنید ذهن شما مدام درگیر احتمال بیمار بودن است:

• بخاطر داشته باشید که هر احساس جسمانی، الزاما نشانه بیماری نیست.
• از جستجوی مکرر علائم در اینترنت خودداری کنید؛ این کار معمولا اضطراب را بیشتر میکند.
• از مراجعه مکرر به پزشکان مختلف فقط برای گرفتن اطمینان اجتناب کنید.
• اگر این نگرانی ها زمان زیادی از روزتان را میگیرند یا کیفیت زندگی تان را کاهش داده اند، از یک روانشناس کمک بگیرید.

سخن پایانی

وسواس بیماری، ترس از بیمار شدن نیست؛ بلکه گرفتار شدن در چرخه ای از اضطراب، تفسیرهای فاجعه آمیز و نیاز پایان ناپذیر به اطمینان است.

ذهن مضطرب، همیشه بدنبال خطر میگردد؛ حتی وقتی خطری وجود ندارد.

درمان، به معنای از بین بردن تمام نگرانی ها نیست؛ بلکه کمک میکند یاد بگیریم با وجود ابهام های طبیعی زندگی، احساس امنیت بیشتری داشته باشیم و اجازه ندهیم اضطراب، هدایت زندگی مان را بدست بگیرد.