بسیاری از دعواهای تکراری زوجها فقط درباره پول، خانواده، توجه یا مسئولیتها نیستند؛ پشت آنها ممکن است یک چرخه تعارض تکرارشونده وجود داشته باشد. مثلاً یک نفر از ترس فاصلهگرفتن همسرش بیشتر اعتراض میکند و دیگری در واکنش به فشار و احساس ناکافیبودن، بیشتر سکوت کرده و عقب میکشد؛ در نتیجه هر رفتار، واکنش طرف مقابل را تشدید میکند. پژوهشها نیز الگوی تعقیب/تقاضا–کنارهگیری را با هیجان منفی بیشتر و حل تعارض ضعیفتر مرتبط دانستهاند.
شناخت چرخه، کشف هیجانهای پنهان زیر خشم و بیان مستقیم نیازها میتواند اولین قدم برای ایجاد تعامل سالمتر باشد. در زوجدرمانی هدف فقط متوقفکردن دعوا نیست؛ زوج یاد میگیرد آنچه در لایه عمیقتر رابطه اتفاق میافتد را بشناسد و به شیوهای امنتر با یکدیگر ارتباط برقرار کند.
چرخه تعارض در رابطه زوجین؛ چرا دعواهای تکراری تمام نمیشوند؟
بسیاری از زوجها با جملهای شبیه این وارد اتاق درمان میشوند:
«ما همیشه سر یک چیز دعوا میکنیم؛ حرف میزنیم، قول میدهیم، اما چند روز بعد دوباره همان اتفاق تکرار میشود.»
نکته مهم اینجاست که در بسیاری از روابط، مشکل اصلی فقط موضوع دعوا نیست؛ بلکه الگویی است که هر بار با شروع اختلاف میان دو نفر فعال میشود. در زوجدرمانی به این الگوی تکرارشونده میتوان بهعنوان یک چرخه تعارض نگاه کرد.
چرخه تعارض چیست؟
فرض کنید زن از کمبود توجه همسرش ناراحت است و میگوید:
«تو اصلاً منو نمیبینی؛ همیشه همهچیز برات مهمتر از منه.»
مرد این جمله را به شکل انتقاد یا ناکافیبودن خودش تجربه میکند و برای جلوگیری از ادامه درگیری سکوت میکند یا از بحث فاصله میگیرد.
اما زن سکوت او را چنین معنا میکند:
«پس واقعاً برایش مهم نیستم.»
اضطراب و خشم او بیشتر میشود و شدیدتر اعتراض میکند. مرد نیز با دیدن اعتراض بیشتر، بیشتر عقب میکشد.
بنابراین:
اعتراض بیشتر ← فاصله بیشتر ← اضطراب بیشتر ← اعتراض بیشتر
و چرخه ادامه پیدا میکند.
این همان الگویی است که در پژوهشهای زوجین با عنوان Demand–Withdraw مطالعه شده است؛ یک نفر برای بحث، پاسخ یا تغییر بیشتر فشار میآورد و دیگری از تعامل عقب میکشد. نکته مهم اینکه این نقشها ذاتاً «زنانه» یا «مردانه» نیستند و میتوانند در زوجهای مختلف جابهجا شوند.
پشت خشم زوجها چه چیزی پنهان است؟
رفتاری که در ظاهر میبینیم همیشه تمام تجربه فرد نیست.
زیر انتقاد، فریاد یا پیگیری مکرر ممکن است هیجانهایی مانند:
ترس از دست دادن، تنهایی، احساس طردشدگی، ناامنی یا نیاز به دیدهشدن وجود داشته باشد.
و زیر سکوت یا فاصلهگرفتن طرف مقابل نیز ممکن است:
احساس ناکافیبودن، شرم، درماندگی، ترس از شکست یا تلاش برای جلوگیری از تشدید دعوا قرار گرفته باشد.
بنابراین گاهی دو نفر که در ظاهر علیه یکدیگر میجنگند، در لایه عمیقتر هر دو در حال محافظت از خود و رابطهای هستند که برایشان اهمیت دارد.
چرا دعواها تکرار میشوند؟
زیرا رفتار هر فرد میتواند ناخواسته همان واکنشی را در همسرش ایجاد کند که خودش از آن میترسد.
کسی که از فاصله عاطفی میترسد، ممکن است برای نزدیککردن همسرش بیشتر اعتراض کند؛ اما اعتراض شدید میتواند همسر را به عقبنشینی سوق دهد.
و کسی که از انتقاد، شکست یا تشدید دعوا میترسد، ممکن است سکوت کند؛ اما همین سکوت میتواند اضطراب و اعتراض همسرش را افزایش دهد.
پژوهشهای مشاهدهای نیز نشان دادهاند رفتارهای demand و withdrawal میتوانند یکدیگر را تقویت کنند و این الگو با کاهش کیفیت حل تعارض ارتباط دارد.
آیا مقصر پیدا کردن کمکی میکند؟
معمولاً نه.
در بسیاری از تعارضهای مزمن، سؤال مفیدتر این نیست که:
«کدامیک مقصر است؟»
بلکه این است:
«وقتی بین شما ناامنی ایجاد میشود، چه چرخهای فعال میشود و هرکدام برای محافظت از خود چه میکنید؟»
این نگاه مسئولیت رفتار آسیبزننده را حذف نمیکند؛ بلکه کمک میکند علاوه بر مسئولیت فردی، فرایند رابطهای نیز دیده شود.
البته در شرایطی مانند خشونت، اجبار، سوءاستفاده یا مسائل جدی ایمنی، نباید رفتار آسیبزننده را صرفاً بخشی از یک «چرخه دوطرفه» دانست و ارزیابی تخصصی اهمیت ویژهای دارد.
چگونه چرخه تعارض را متوقف کنیم؟
اولین قدم این است که زوج بتواند چرخه را قبل از شدت گرفتن تشخیص دهد.
بهجای:
«تو هیچوقت به من اهمیت نمیدی.»
فرد میتواند بهتدریج یاد بگیرد بگوید:
«وقتی ازم فاصله میگیری، احساس تنهایی میکنم و میترسم دیگه برات مهم نباشم.»
و بهجای سکوت کامل:
«وقتی احساس میکنم هر حرفی بزنم دعوامون بدتر میشه، درمانده میشم و عقب میکشم؛ نه به این دلیل که برام مهم نیستی.»
این تغییر، گفتوگو را از حمله و دفاع به سمت بیان تجربه هیجانی و نیازهای رابطهای هدایت میکند.
نقش زوجدرمانی چیست؟
زوجدرمانی فقط آموزش «درست صحبت کردن» نیست.
درمانگر به زوج کمک میکند الگوی تکرارشونده خود را شناسایی کنند، معنایی را که به رفتار یکدیگر میدهند بشناسند، هیجانهای آسیبپذیر زیر خشم و دفاع را کشف کنند و نیازهای خود را به شکلی امنتر و مستقیمتر بیان کنند.
هدف این نیست که زوج دیگر هیچوقت اختلاف نداشته باشند؛ بلکه بتوانند هنگام اختلاف، بهجای گرفتارشدن در چرخهای که آنها را از یکدیگر دور میکند، دوباره راه ارتباط با یکدیگر را پیدا کنند.
جمعبندی
دعواهای تکراری همیشه نشانه تمامشدن رابطه نیستند. گاهی زوج بارها درباره موضوعات متفاوت بحث میکنند، اما در واقع یک چرخه هیجانی و تعاملی مشابه را تکرار میکنند.
وقتی زوج بتواند بهجای «تو مشکل من هستی» به این نقطه برسد که «ما در یک چرخه گرفتار شدهایم»، امکان تغییر شکل رابطه بیشتر میشود.
نظرات شما
نظرتون در مورد پست چرخه تعارض در رابطه زوجین؛ چرا دعواهای تکراری تمام نمیشوند؟ چی هست ؟