دکتر زلیخا قمری داز دانشجوی دکتراي تخصصي PHDروانشناسي عمومي
سلام و احترام،
در روانشناسي و علوم خواب، معمولاً با دو حالت طرف هستيم:
الف) «خواب ميبينم ولي يادم نميماند»
اين حالت بسيار شايع است و اغلب خطرناک نيست.
ب) «واقعاً رؤيا نميبينم (REM کم يا مختل)»
اين حالت نادرتر است و نياز به بررسي دارد.
بيشتر افرادي که ميگويند «مدتهاست خواب نميبينم»، در واقع در گروه اول هستند.
دلايل شايع و غيرخطرناک:
استرس مزمن يا فرسودگي رواني
اضطراب طولانيمدت
افسردگي خفيف تا متوسط
خواب منقطع يا بيکيفيت
استفاده از برخي داروها (ضدافسردگيها، ضداضطرابها، خوابآورها)
کمخوابي مزمن
در اين شرايط:
مغز وارد خواب REM ميشود، اما يادآوري رؤيا مختل ميشود.
ميتواند علامت غيرمستقيم يکي از اينها باشد:
فشار رواني بالا
هيجانات سرکوبشده
افسردگي يا اضطراب درماننشده
اختلال ريتم خواب–بيداري
اگر «خواب نديدن» همراه با اين علائم باشد، بهتر است بررسي شود:
بيانگيزگي شديد
کرختي هيجاني (نه غم، نه شادي)
اختلال تمرکز و حافظه
تحريکپذيري بالا
احساس خالي بودن يا گسست از خود
بيدار شدنهاي مکرر شبانه
در اين حالت، خواب نديدن ميتواند نشانهي خاموشي هيجاني (Emotional Blunting) يا فرسودگي شديد باشد.
خواب REM نقش مهمي در:
پردازش هيجان
تنظيم حافظه
تعادل رواني
دارد.
کاهش REM يا قطع يادآوري آن در درازمدت:
ميتواند تنظيم هيجاني را تضعيف کند
ولي بهتنهايي آسيب دائمي ايجاد نميکند
چه کارهايي کمک ميکند خوابها برگردند؟
اقدامات ساده و مؤثر:
خواب منظم (ساعت ثابت)
کاهش استفاده از موبايل قبل خواب
نوشتن چند خط از احساسات قبل خواب
کاهش کافئين عصرگاهي
تمرين آرامسازي يا تنفس عميق
تمرين کليدي:
دفترچهي خواب و رؤيا
حتي اگر چيزي يادتان نميآيد، بنويسيد:
«چيزي از خواب يادم نيست.»
بعد از چند هفته، معمولاً يادآوري برميگردد.